GÖLGE OYUNU

Hatırlıyorum…

Güneşin devrilmesiyle gölgelerin irileştiği bir akşamüzeri şimdilerde unutulmuş köy kahvehanesinde konuşulanları hatırlıyorum.
Neden oradaydım bilmiyorum.
Kafamın içinde kendimce önemsediğim konular dönüyordu.
O gün orada konuşulanlara anlam verememiş, anlamaya da uğraşmamıştım.
Hatta unuttuğumu sanıyordum.
Hatırladığım ise rüyadan farksızdı. Sanki bir anda olup bitiverdi.
Kahvehanedekiler için yabancıydım. Yabancı olunca insan görünmez de oluveriyor. Edebinle durunca kimse umursamıyor.
Kendine yabancılar demek istediğimi anlayacaktır. Diğerleri anlamasa da zararı yok.
Ne diyordum?
Hatırladıklarım birbirine girip hangisi önceydi diye kafam karışsa da o gün kahvehanede yaşananlar dağdan düzden gelen suların azmakta karışması gibi buluşuverdi.
Zamanında, insan sesleriyle yüklü köy ve o kahvehane viran haldeydi.
Kahvehanenin kapısını hiç hatırlamıyorum. Sanki hep açıktı. Dipteki köşe iki masa sağlam okey oyuncularınındı. Oturan kalkmak istemez, yancılar sıra beklerdi.
Kahveci İbram anlatmıştı tüm bunları.
Şimdi ne masa ne iskemle, yine kapısı olmayan viran bir dört duvar görüyorum.
Geriye onca yaşananlardan, seslerden iz kalmaması ne acı…
Dışarısı toz toprak. Bir tek sokağa bakan evin bahçesindeki keçiboynuzu ağacı olanca haşmeti ile duruyor. Kaderine terk edilmiş olsa da o güzelim ağaç sanki hafızasında bir şeyler saklıyor.
Peki ya o gün kahvedekiler?
Hepsi ses, söz olup uçup gittiler. Şimdi içi kuruyup boşalmış ceviz tanesini andıran kahvehanenin duvarlarını dinliyorum.
Girişteki masada Ömer emminin ısrarlı öksürüğü, az ötede Şeref dayının şen kahkahası, çay bardaklarının şakırtısı, oyunlardan yükselen uğultu ve konuşulanlar…
Rüyalarıma fısıldadıkları konuşmayı hatırlıyorum;
Karşısındaki adama “Az otur hele. Anlattırayım sana da bilesin neler olmuş” deyip tabureyi işaret etmişti, kahveci İbram.
Kafamı kaldırmadan anlatacaklarına hafifçe kulak kabarttım. Ne de olsa yabancıydım. O gün konuşulanları dinlemem kimsenin umuru değildi.
Uzak köşedeki okey oynayanların atışmaları ve ıstakaya vurulan taş sesleri sürüyor olsa da kahvedekiler meraklanıp bakışlarını yılların çaycısına çevirmiş anlatacaklarını bekliyordu.
Bizimki hiç acele etmedi. Dinleyiciyi bulmuş olmanın verdiği özgüvenle yan oturduğu iskemlesine hafifçe yaslandı.
Omuzunda duran ve genellikle masaları silmede kullandığı kirli sayılabilecek vallah billah bezinin bir ucuyla alnını kuruladı.
Bekleyenlerden biri dayanamayıp “Anlat hele ne olmuş?” diye söylenince kafasını kaldırıp “Geçenlerde rahmetli olan Hasan amca var ya? Hani bizim Giritli… Meğer gâvur bir evlatlıkmış. Nüfus kaydı da ailenin mübadele sırasında ölen çocuklarından birinin üstüneymiş.” Dedi.
- Eee ne olmuş yani? Ölmüş gitmiş adamın ardından ne demeye çalışıyorsun?
- Sabret hele. Rahmetli Hasan amca kendini Girit muhaciri bilse de aslında zamanında geride kalan Ermeni yetimlerdenmiş. Muhacirlere ev dağıtılırken mahallenin yetimleri de paylaştırılmış. Verilen yetimi de yolda ölen oğullarının isim ve nüfus kaydıyla aile üzerine almış.
- Nasıl yani? Bizim Hasan amca Ermeni miymiş? Kim inanır buna? Namazını, niyazını aksatmayan Hasan amca. Peh…
- E bırakmadın anlattırayım be. Bi sus hele. Rahmetli Hasan Amcayı hepimiz iyi biliriz. Babadan kalan tarla ile ev miras olunca şehre giden ve mevta olan diğer iki kardeşin mirasçıları Hasan amcanın kızı mirastan pay almasın diye mahkemeye başvurmuş.
- İyi de o çocuklar analarını babalarını bırakıp şehre gitti. Yaşlılıklarında anasına babasına hep Hasan emmi baktı. Ana baba ölünce mahalleli sevabına Hasan amcayı evlendirse de pek hayırlı olmamış eşini erken kaybetmişti. Baba kız o tarla ile geçinip şu karşıki evde yaşarlardı.
- Hasan emmi rahmetli olunca evi kızı sahiplendi. Gel gör ki devlet mezarları açıp testler neyin yapmış. Sonuçta Hasan ağayı nüfustan düşmüşler. Mülke el koyup kızına da evi boşaltmasını söylemişler.
- Kızının yaşı geçkinceydi, bilirsiniz. Zamanında kimseleri beğenmemiş, Hasan amca da eşinin yadigârı kızını kimselere vermeye kıyamamıştı. Evlendirelim diye mi anlatıyorsun tüm bunları, İbram?
- Yahu deminden beri onu anlattırıyorum. Cenazesinde haklarımızı helal edip iyi bir Müslüman olduğuna şahitlik ettiğimiz Hasan amca meğer Ermeni yetimiymiş. Bu durumda kızının nesebi de karışıyor. Kim ister nesebi karışık hatunu.
Buraya kadar duvarlarda kalan sesleri iyi kötü hatırlasam da bundan sonrası uykusuz bir rüyaya benzemeye başlıyor.
Yine de kaldığım yerden devam edeyim;
Arka masadan biri elindeki kasketi masaya vurup “Yahu ibram bu muydu heyecanla bize anlatacağın?” diye seslendi.
Bizimki kafasını kaldırıp bir ona bir de kahvedekilere baktı. Kahvedekiler de mırıldanmaya başladı.
Neyse ki, benimle ilgilenen yoktu.
- Yahu az sabret hele demedim mi? Muhtara gelen devlet tebligatlarını görünce durumu araştırıp evde hanıma anlattım.
Sabaha kadar hanımın gözüne uyku girmedi. Gün ağarınca “Hadi gidiyoruz” diyerek saatin erken oluşuna aldırmadan Hasan Amcanın kızı Zeynep hatunun kapısını çaldık. Geçmiş olsun deyip ihtiyacı olup olmadığını sorduk. Çok üzgündü. Tarlayı hemen üzerlerine alıp bir taş ocağı şirketine satmışlar.
Buna zırnık koklatmadıkları gibi evi de ay bitmeden teslim etmesini istemişler.
Utana sıkıla teyzesinin akrabalarından yardım istemiş.
Anlayacağınız, yakında köyü terk ediyor.
Bu sözlerden sonra ayağa kalkıp “Hele şu çayın demi acımadan dağıtayım, az bekleyin.” diyerek çay ocağına yöneldi.
Tepsiye doldurduğu çayları masalara bıraktı. Uzak masadaki okey oynayanlarla bir şeyler konuşup geri döndü. Tepsiyi ocağın kenarına bırakıp iskemlesine yine yan oturdu.
Omuzundaki bezle elini, alnını kuruladı.
Merakla bekliyorduk.
- Zeynep hatunun evinde rahmetlinin fotoğraflarını görünce ikimizin de içi cız etti. Bir süre konuşmadan öylece durduk. Hanımım hiç sesini çıkarmadan konuşma konusunda pek marifetlidir. Zeynep Hatun da öyle. Sessizliğin ortasında öylece bekledim. Zeynep Hatun çay ikram etti. Sonra bize rahmetli babasından ve son dönemlerinde anlatıp durduğu rüyadan söz etti. Dediğine göre hep aynı rüyaya uyanırmış.
- Nasıl bir rüyaymış, anlat hele.
- Rüyasında her sabah bembeyaz taş bir eşikte durduğunu görür adımını atar ve gün boyu hiç bitmeyen toprak bir yolda yürürmüş. Yolda ne kimseler varmış ne de varacağı bir yer. Öylece yürürmüş. Rüya değişsin diye sabahları o eşikten adımını attığı ayağını değiştirmeye çalışsa da gördükleri hep aynı yol ve yolculukmuş. Değişmezmiş.
- Yalnız mıymış?
- Çoğun yalnızmış. Bazen birinin elini tuttuğunu hissetse de çevresinde kimseyi görmezmiş. Gerçi Hasan amca eskiden beri ara sıra benzer rüyalar görür uyanınca yeterince hatırlayamadığını da anlatırmış, kızına. Son zamanlarında ise yolun sonunun göründüğünden söz edermiş.
- Nereyeymiş bu yolculuk?
- Ben de sordum. Toprak bir yolda öylece yürür gidermiş. Gittiği yeri bilmese de bir keresinde kendini korkmuş ve ağlarken görmüş. Hem ağlıyor hem yürüyormuş. İşte o gün eline bir keçiboynuzu tutuşturulmuş. Dediğine göre o keçiboynuzunun tadını hiç unutmamış. Rahmetli, gördüğü rüyaları kızına anlatıp “Koca ömür bir yol boyunca yürüyüp keçiboynuzu kemirerek geçti” demiş.
- Sonra?
- Evden ayrılırken Zeynep hatun bahçedeki keçiboynuzu ağacını işaret edip “Ben gidiyorum. Babama iyilik etmek istiyorsanız bu ağaca iyi bakın. Bundan bir tane de tarlada var.” Dedi.
Bir süre sessizlik oldu.
Bu sırada kahveci hızlıca dolaşıp tepsiye topladığı boşları lavaboya bıraktı.
Yüksek sesle “Çayları tazeleyeyim mi?” diye seslendi. Cevap yine az önce kasketini masaya vurandan geldi. “Yahu İbram tüm bunları bize niye anlattın?” diye sordu.
Bizimki lavaboda çay bardaklarını yıkarken kafasını kaldırmadan öylece bir süre durdu.
Diyeceğini söylemekte kararsız gibiydi.
- Hanımım duruma öyle üzüldü ki; “Kahvedekilere anlat bunları. Bilsinler o ağacı ve nesebi belirsiz Hasan ağanın rüyasını. O ağacın gölgesine sığınanlar da bir Anadolu yetiminin kucağında olduklarını bilsinler, ürkmesinler” dedi.
Ortamdaki sessizliği okey masasındakilerin gürültüsü mü bozdu yoksa hatırladıklarım mı rüyaya bulanmaktan caydı, bilemiyorum.
Ancak koca köyden geriye kahveci İbramın hanımının sözünü ettiği Anadolu yetiminin rüyası ile o kocaman keçiboynuzu ağacının kaldığını bilirim.
Hatta tüm bu hatırladıklarım belki de o ağacın rüyasıdır.
Sahi, ağaçlar da hatırlıyordur, değil mi?

Mehmet Uhri